Δρ Αντώνιος Χατζόπουλος,
Άρχων Ιερομνήμων της ΜτΧΕ
Οι Κωνσταντινουπολίτες καίτοι κοσμοπολίτες στην πλειοψηφία τους δεν απεμπόλησαν ποτέ τις παραδόσεις και ιδίως τις θρησκευτικές.
Έτσι ο καθημερινός βίος της πολίτικης οικογένειας διακρίνεται για τη θρησκευτικότητά του και την προσήλωσή του στα ορθόδοξα ήθη και έθιμα της Βασιλεύουσας. Ήταν σύνηθες γεγονός παλαιότερα η μετάβαση τα ξημερώματα στην Εκκλησία για την ακολουθία του Όρθρου. Ο κανδηλανάπτης του ναού με ένρινη φωνή και «με ψαλμωδία» τα ξημερώματα καλούσε τους Χριστιανούς στην Εκκλησία διά του «οοορίσατεεεε σ΄την Εεεκκλησίααν’» [Α. Συγγρού, Απομνημονεύματα, εν Αθήναις 1908. σελ.117]. Οι δε Κεχαγιάδες καλούσαν τους πιστούς χτυπώντας τις πόρτες τους με κραυγές για να πάνε στην Εκκλησία. Δεν ήταν ασυνήθιστο φαινόμενο επίσης οι νοικοκυρές να κατασκευάζουν στο σπίτι ακόμη και το κερί της εκκλησίας παράλληλα με τα πρόσφορα. Οι νηστείες της Εκκλησίας τηρούνται σε μεγάλο βαθμό, όχι μόνο η Μεγάλη Σαρακοστή, αλλά και οι άλλες μικρότερες νηστείες και αυτό αποτελούσε τον κανόνα και όχι την εξαίρεση της πολίτικης οικογένειας. Σε πολλές κεντρικές Εκκλησίες (Πέρα, Ταταύλα) η Θεία Λειτουργία τελείται κάθε μέρα, ενώ σημαντικές ακολουθίες όπως οι Νυμφίοι και η Ακολουθία των 12 Ευαγγελίων την Μ. Πέμπτη τελούνται δύο φορές στις κεντρικές ενορίες της Πόλης. Στην Παναγία του Πέρα την Κυριακή τελούνται δύο Λειτουργίες και η Ακολουθία των 12 Ευαγγελίων την Μ. Πέμπτη επίσης δύο φορές. Οι ναοί είχαν πολυπληθές εκκλησίασμα, ιδιαίτερα όταν υπήρχαν καλλίφωνοι ψάλτες και χορωδιακή εκτέλεση της ψαλμωδίας. Οι πιστοί συρρέουν, όταν πληροφορούνται ότι θα εκτελεστεί κάποιο σπουδαίο μουσικό μάθημα από δεξιοτέχνες της μουσικής ή κάποιος καλοφωνικός ειρμός. Πολλοί πιστοί μεταβαίνουν αποκλειστικά στον Πατριαρχικό Ναό του Αγίου Γεωργίου, όπου η μουσική παράδοση μένει προσηλωμένη σε συγκεκριμένα παραδοσιακά μουσικά πρότυπα. Ο Γεδεών αναφέρει ότι έρχονταν από όλα τα μέρη της Πόλης για να ακούσουν τον Πρωτοψάλτη Γεώργιο Ραιδεστηνό. Το δε Πάσχα του 1909, που είναι η πρώτη χρονιά που απαγορεύτηκαν οι πυροβολισμοί κατά το Χριστός Ανέστη, μέγα πλήθος συρρέει στον Πατριαρχικό Ναό. Αυτή η αθρόα προσέλευση των πιστών, λόγω της καλλιφωνίας των διακόνων, ιερέων και των ψαλτών, ήταν και η αιτία πλουτισμού των ενοριακών ναών σύμφωνα με τον Μ. Γεδεών. Θα πρέπει όμως να τονίσουμε ότι οι Κοινότητες συντηρούσαν όλα ανεξαιρέτως τα Σχολεία της περιοχής τους, πλήρωναν τους μισθούς των εκπαιδευτικών και τις συντάξεις, εκτελούσαν τις επισκευές, φρόντιζαν για την θέρμανση και την συντήρηση των κτιρίων και γενικά κάλυπταν όλα τα τεράστια έξοδα των Σχολείων. Από την άλλη η κάθε Κοινότητα ασκούσε έμπρακτη φιλανθρωπία, όπως η περίθαλψη ορφανών και ασθενών, τα συσσίτια, τα ιατρεία, αλλά και με πολλές άλλες υπηρεσίες που προσέφερε προς τους Ομογενείς.